Melatonina – cudowny lek czy marketingowy chwyt?

Melatonina to jeden z nowych „cudownych” hormonów, reklamowany w mediach jako lek zmniejszający stres, pobudzający odporność, zmniejszający ryzyko rozwoju raka i chorób serca, pogłębiający sen i sprzyjający długowieczności. Czy rzeczywiście jest taka cudowna?

Melatonina to hormon produkowany przez szyszynkę, która zaczyna się zmniejszać w wieku 30 lat. Ocenia się, że spadek produkcji melatoniny wynosi ok. 1% w ciągu roku. Wapnienie szyszynki występuje u wielu osób w wieku 60 lat.

Melatonina reguluje naturalny rytm dobowy. Światło hamuje produkcję melatoniny, natomiast ciemność ją stymuluje, wywołując senność. Dlatego osoby starsze, które mają niski poziom melatoniny, często cierpią z tego powodu na bezsenność. Czy zażywanie pigułek z syntetyczną melatoniną może im pomóc?

Naukowcy o skuteczności melatoniny

Badania nad melatoniną znajdują się w stadium początkowym. Większość badań wykonano na materiale zwierzęcym, a nieliczne badania na ludziach często wykonywane były w sposób niedoskonały. Tym niemniej uznać można, że w niektórych przypadkach, zwłaszcza związanych z problemami z zasypianiem i zmianą stref czasowych, może być skuteczna.

  • Zaburzenia snu. Niektórym osobom melatonina może ułatwiać zasypianie i w ten sposób poprawiać samopoczucie w ciągu dnia. W przeprowadzonych badaniach na ogół wystarczała dawka 2 mg melatoniny w porze zasypiania, a niektórzy potrzebowali tylko 0,5 mg, by zasnąć.

  • Regulacja zmienności snu. Nieliczne badania wykazały, ze melatonina pomaga w adaptacji do zmianowego systemu pracy. Ale inne badania dowodzą, że użycie jasnego światła jest bardziej efektywne niż melatonina w przystosowywaniu się do zmiennych pór snu.

  • Zmęczenie wywołane zmiana stref czasowych. Szerokie badania prowadzone przez linie lotnicze potwierdzają, że melatonina pomaga w zniwelowaniu efektu zmiany stref czasowych.

  • Leczenie nowotworów. W badaniu przeprowadzonym przez włoskich naukowców na 30 pacjentach z rakiem mózgu, których poddano wcześniej jedynie radioterapii lub radioterapii skojarzonej z melatoniną przeżyło więcej pacjentów z grupy przyjmującej melatoninę. Melatonina zmniejszała również niepożądane działania stosowanej immunoterapii. W innym badaniu nad rakiem przewodu pokarmowego poziom odporności po zastosowanej chirurgii uległ zwiększeniu dzięki melatoninie i immunoterapii.

  • Działanie ochronne na tkanki. Melatonina wykazuje działanie ochronne w przypadku stosowania potencjalnie szkodliwych leków i promieniowania, co jest związane z jej właściwościami antyoksydacyjnymi. Uważa się także, że stymuluje ona produkcję peroksydazy glutationu, odgrywającą ważna rolę w neutralizacji wolnych rodników. Niektórzy naukowcy uważają, że niedostateczny poziom melatoniny odgrywa rolę w uruchomieniu programu starzenia się komórek.

Ale są i ciernie w postaci działań ubocznych

Dotychczasowe badania nad melatoniną nie przyniosły konkluzji. Wprawdzie w niektórych przypadkach potwierdzano jej skuteczność, zwłaszcza przy problemach z zasypianiem, ale nie na wszystkich melatonina odpowiednio działała i u części badanych zaobserwowano poważne działania uboczne. Niektóre z nich miały koszmary nocne lub odczuwały negatywne skutki następnego dnia. Stwierdzono również szkodliwy wpływ melatoniny na układ rozrodczy.

Niektóre badania sugerują, że melatonina może pogłębiać lub wywoływać depresję oraz zaostrzać alergię. Inne ostrzegają, że melatonina może wywoływać zwężenie naczyń krwionośnych, hamować płodność oraz sprawność seksualna u mężczyzn, wywoływać hipotermię oraz uszkodzenie siatkówki.

Odrębnym problemem jest czystość produktu. Jakość tego hormonu i produktów ją zawierających nie jest obecnie określana przez żadne przepisy. Nie wiemy więc co znajdziemy w pudełu z melatoniną z aptecznej półki.

Melatonina a medycyna chińska

Według tradycyjnej medycyny chińskiej surowy materiał, z którego zbudowane są wszystkie hormony mózgu, pochodzi z hormonów nadnerczy i płynów znanych jako „Yin nerek”. Przetwarzanie tych płynów i hormonów może odbywać się w wątrobie i innych gruczołach. Kiedy brakuje energii Yin nerek, nie ma dostatecznej ilości Yin serca, umysłu i mózgu, co objawia się  bezsennością, stresem, słabą odpornością itd. W tym kontekście problem niedoboru melatoniny ma swoje źródło w osłabieniu nerek. Może ono być spowodowane czynnikami wywołującymi stres, w tym: nadmiarem aktywności seksualnej, infekcjami, przepracowaniem, spożywaniem alkoholu, narkotyków, paleniem tytoniu, nadmiernym spożyciem soli i przypraw, martwieniem się, promieniowaniem elektromagnetycznym oraz słabym Yin nerek odziedziczonym po zestresowanych rodzicach.

Podchodząc holistycznie do problemu, zamiast faszerować się syntetyczną melatoniną, należy zwiększyć produkcję melatoniny we własnym organizmie poprzez spożywanie pokarmów, które wzmacniają energię Yin. Do takich pokarmów należą przede wszystkim węglowodany złożone, które pobudzają produkcję tryptofanu, jednego z prekursorów melatoniny (organizm wykorzystuje tryptofan do produkcji serotoniny, ta zaś jest z kolei zużywana do wytwarzania melatoniny).

Innym skutecznym sposobem pobudzania produkcji melatoniny jest spożywanie pokarmów o dużej ilości tryptofanu. Dobrym źródłem tryptofanu są produkty sojowe, pestki dyni, drożdże piwne i migdały, a wśród produktów pochodzenia zwierzęcego – produkty mleczne i większość drobiu. Niektóre produkty dostarczają samej melatoniny. Najlepszym jej źródłem są: owies, słodka kukurydza, rzodkiew daikon, ryż, pomidory i banany.

Zróżnicowana dieta, składająca się z pełnowartościowych, nierafinowanych produktów pochodzenia roślinnego, dostarcza dużej ilości innych składników odżywczych, w tym witamin z grupy B, które pomagają organizmowi wytwarzać tryptofan i serotoninę i w konsekwencji melatoninę.

Reasumując

Jest zbyt wcześnie, by zalecać w celach zdrowotnych stosowanie tak silnego związku, jakim jest syntetyczna melatonina. Uzasadnione może być jej przejściowe stosowanie jedynie w niektórych problemach z zasypianiem oraz przy zmianie stref czasowych. Ale najrozsądniejsze i najzdrowsze będzie uzupełnianie niedoborów tego hormonu odpowiednią dietą, bogatą w w/w produkty.

barb
z wykorzystaniem Sekcja Zdrowie, poz. 91 i 100

 

Zobacz również:

Dieta przy bezsenności


Dieta przy bezsenności

Serotonina a agresja i głód


Głód, agresja i serotonina

Dieta przeciw starzeniu się


Dieta przeciw starzeniu się