Metale niebezpieczne dla zdrowia

Żyjemy w skażonym środowisku. Oddychamy powietrzem skażonym substancjami trującymi (spaliny, pyły przemysłowe, substancje szkodliwe w meblach i sprzętach domowych) i niestety często jemy skażoną żywność, nie zdając sobie z tego sprawy. A wśród substancji szkodliwych dla zdrowia, znajdujących się szczególnie w produktach roślinnych, jako szczególnie niebezpieczne wymienia się metale ciężkie, w tym głównie ołów, kadm i arsen, zwane „metalami śmierci”.

Ze względu na znaczą toksyczność wielu tych metali i zdolność do kumulacji (np. w kościach, nerkach, mózgu) ich sole oraz tlenki mogą być przyczyną groźnych zatruć ostrych i przewlekłych, chorób układu krążenia, układu nerwowego, nerek, wątroby, chorób nowotworowych, mogą powodować otępienie i upośledzenie umysłowe, zaburzenia wzroku i koordynacji ruchów, łamliwość kości. Problem związany z metalami ciężkimi polega nie tylko na ich wyjątkowej toksyczności, ale także na zdolności do akumulowania się, czyli gromadzenia w organizmie człowieka. Skutki zdrowotne regularnego spożywania produktów zawierających nawet niewielkie ilości tych pierwiastków mogą ujawnić się po wielu latach.

Źródła skażenia

Skażone są przede wszystkim rośliny uprawiane na zanieczyszczonych terenach (uprzemysłowionych, znajdujących się w pobliżu ruchliwych dróg). Poza tym źródłem skażenia metalami ciężkimi są nawozy mineralne (głównie fosforowe i wapniowe) oraz komposty z odpadów komunalnych.

Jak unikać niebezpiecznych metali?

Najlepiej byłoby oczywiście kupować przynajmniej produkty roślinne z pewnego źródła (np. gospodarstwa ekologiczne). Jeśli to niemożliwe, starajmy się przynajmniej stosować zasadę urozmaicania posiłków, by zmniejszyć ryzyko spożywania metali ciężkich obecnych w produktach jadanych zbyt często. Warzywa i owoce należy dokładnie myć pod bieżącą wodą, odrzucać zewnętrzne liście, obierać ze skórki. Nie powinno się spożywać warzyw i owoców, uprawianych w pobliżu ruchliwych dróg oraz terenów skażonych (a często jeszcze widać działki ogrodnicze usytuowane w pobliżu wielkich zakładów przemysłowych czy ruchliwej trasy komunikacyjnej).

Ołów

Sole i tlenki tego pierwiastka są trucizną kumulującą się w organizmie. Toksyczne skutki działania ołowiu na organizm ludzki określa się nazwą ołowica. Zaabsorbowane związki ołowiu przenikają do krwiobiegu, a z krwi do tkanek miękkich i do kości. Czas przybywania w tkankach miękkich wynosi około 30 dni, a w kościach 40-90 lat. Z kości może być uwalniany pod wpływem zaburzeń metabolicznych lub stresu. Skutkami toksyczności są: zaburzenia tworzenia krwi, nadciśnienie tętnicze, neuropatia, a także uszkodzenia mózgu. Ołów działa na mózg tak, że robi z nas wręcz przestępców, opóźnia rozwój psychiczny i fizyczny dzieci, powoduje różne zaburzenia psychiczne u ludzi w każdym wieku. Ołów stwarza również warunki do rozwoju nowotworów. Tam gdzie stwierdzono wyższe stężenie ołowiu w wodzie i biosferze, zaobserwowano też wyższe wskaźniki śmiertelności z powodu nowotworów nerek, żołądka i jajników, a także białaczek i mięsaków limfatycznych.

Zatrucia ołowiem notuje się szczególnie wśród drukarzy i w wytwórniach bieli ołowiowej. Ołowica jest chorobą zawodową wśród pracowników tych branż. Jej początkowe objawy są trudne do wykrycia: pogorszenie ogólnego samopoczucia, znużenie, obstrukcja, nudności, bezpłodność, dolegliwości sercowe. Dopiero później obserwuje się typowe objawy ołowicy czyli kolkę jelitową, porażenie mięśni, szara obwódka wokół zębów. Jednocześnie występuje białkomocz, krwiomocz oraz zaburzenia mózgowe. Leczenie jest głównie szpitalne i polega na podawaniu odtrutek i wysokich dawek witaminy B1 i B12. Jednak najważniejsze znaczenie ma odpowiednia higiena pracy i właściwe odżywianie.

Rtęć

Sama rtęć nie jest tak groźna jak jej pary oraz związki organiczne powstające w wodzie, dzięki mikroorganizmom. Poprzez cały łańcuch żywych organizmów, rtęć dosyć szybko dociera do ryb, a z ryb do ludzi. Objawy zatrucia rtęcią są początkowo mylące: bóle i zawroty głowy, zapalenie dziąseł, trudności z koncentracją, nudności, bezsenność, wypadanie włosów. Dopiero później dochodzą: zaburzenia mowy, stany lękowe, nerwowość lub ospałość, zniszczenie białych ciałek krwi (a więc brak odporności), sztywnienie stawów. Rtęć kumuluje się powoli w organizmie i zwierząt i człowieka i potrafi o sobie dawać znać nawet w następnym pokoleniu. Związki rtęci są absorbowane powoli ale dokładnie i osadzają się w mięśniach, nerkach, systemie nerwowym i mózgu. Ale najsilniej atakują płód, powodując nierzadko dziedziczne obciążenie.

Arsen

Mimo iż arsen jest jednym z mikroelementów, potrzebnych dla zdrowia, to jego nadmiar powoduje niezwykle silne zatrucia. Wszystkie związki arsenu, mniej lub bardziej, posiadają właściwości protoplazmatyczne (niszczą ściany komórkowe bakterii) i rakotwórcze. Ostre zatrucia arsenem i jego związkami pojawiają się od 0,5-30 godzin od intoksykacji i charakteryzują się zaburzeniami ze strony układu nerwowego, ostrym podrażnieniem żołądkowo-jelitowym i obniżeniem ciśnienia krwi.

Objawy zatrucia przewlekłego występują zwykle po kilku latach. Mogą nimi być liczne nowotwory skóry, płuc, nerek, wątroby, a niekiedy i pęcherza moczowego. Sam długotrwały kontakt skóry z pyłem arsenowym może wywołać kilkanaście odmian nowotworu skóry. Bardzo często jednak przewlekłe zatrucia doprowadzają jedynie do zwykłych zmian skórnych – rogowacenie, przebarwienia, zapalenia skórne, a w przypadku zatrucia drogą pokarmową – podrażnienie i stany zapalne układu pokarmowego. Jako ciekawostkę można dodać fakt, iż dłuższe przyjmowanie małych dawek związków arsenu wywołuje wzrost odporności na zatrucia ostre tymi substancjami. Pewien minimalny odsetek ludzi posiada również wrodzoną odporność na pochodne arsenu.

Kadm

Kadm jest pierwiastkiem niezwykle toksycznym (wielokrotnie bardziej niż arsen). Uszkadza nerki - niszczy kłębuszki i kanaliki nerkowe, powoduje anemię, choroby kostne (osteoporozę), zaburzenia powonienia, białkomocz. Zmniejsza wydzielanie insuliny, zwiększa utlenianie lipidów (co prowadzi do zwiększonego wytwarzania wolnych rodników). Oddziałuje też niekorzystnie na układ krążenia. Kadm odkłada się również w łożysku matek palących w czasie ciąży lub w inny sposób narażonych na wyższe stężenia tego metalu. Może on zmieniać funkcję i strukturę łożyska zaburzając rozwój płodu. Podawanie związków kadmu ciężarnym samicom szczurów powodowało ciężkie wady u potomstwa, takie jak brak oczu, wodogłowie, przepuklinę mózgową, brak kości śródstopia. Stwierdzono również u szczurów rakotwórcze działanie kadmu.

Nadmiar kadmu powyżej średniej dziennej (50 mcg) może naruszyć metabolizm soli: żelaza, wapnia, cynku, magnezu i miedzi. Ostre, śmiertelne zatrucia kadmem występują gdy jego stężenie w powietrzu jest większe niż 40 mg/m3, po godzinie, lub po spożyciu od 350 do 3500mg kadmu.

Kadm kumuluje się zazwyczaj w nerkach i wątrobie, u mężczyzn może też znajdować się w jądrach. Czas połowicznej eliminacji kadmu z nerek wynosi 15 lat. Oznacza to, że po 15 latach od zaprzestania podawania kadmu jego stężenie w nerkach zmniejszy się o połowę.

tekst oprac. bajar
na podstawie: Sekcja Zdrowie, poz.30 Sekcja Kuchnia, poz.3. i Wikipedia

 

Zobacz również:

Minerały dla zdrowia


Minerały dla zdrowia

Smog elektromagnetyczny


Smog elektromagnetyczny

Niebezpieczeństwa w kuchni


Niebezpieczeństwa ukryte w kuchni