Przeciwutleniacze

Liczne badania przeprowadzane w ostatnich latach wykazały, że wiele chorób degeneracyjnych jest bezpośrednim efektem utleniającego działania tlenu. Tlen, bez którego nie ma życia, może być także szkodliwy, atakując w toksycznej postaci nasze komórki. Jak dotąd naukowcy znaleźli związek destrukcyjnych reakcji utleniających z powstawaniem co najmniej sześćdziesięciu różnych chorób, uważanych dotąd za nieuleczalne, a także z procesem starzenia się. Toksyczne cząstki tlenu, zwane utleniaczami lub oksydantami atakują komórki naszego organizmu, wnikają do ich wnętrza przez uszkodzone błony komórkowe, podporządkowują sobie materiał genetyczny, powodują jełczenie tłuszczów i w końcu skazują komórki na powolną śmierć. Proces ten trwa latami, jest bezbolesny i niezauważalny do chwili, gdy nie wystąpią objawy chorobowe – stany zapalne, zaburzenia wzroku, bóle, nowotwory.

Utleniacze mogą występować w różnych formach. Najbardziej znane są tzw. wolne rodniki.

Wolne rodniki powstają w organizmie w wyniku reakcji metabolicznych, a zwłaszcza w procesie spalania wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Mogą również pochodzić z zewnątrz, ze skażonego powietrza (toksyny przemysłowe, pestycydy, dym z papierosów), występują w zjonizowanym powietrzu, wysoko przetworzonej lub zepsutej żywności, lekach itp.

Wolne rodniki tworzą się w wielu produktach spożywczych jak: wyroby cukiernicze o długich terminach przydatności do spożycia, produkty mięsne i roślinne. Dotyczy to szczególnie tłuszczów zawierających wielonienasycone kwasy tłuszczowe, które bardzo łatwo ulegają utlenieniu. Najwięcej tych kwasów zawiera olej kukurydziany i słonecznikowy a najmniej oliwa z oliwek i olej lniany. W produktach smażonych lub długo przechowywanych, tłuszcze ulegają szybkiemu utlenieniu i pokarmy te zawierają bardzo dużo wolnych rodników.

Jakie szkody mogą spowodować utleniacze

  • mogą powodować przemianę cholesterolu LDL w toksyczną postać, która może blokować światło tętnic,

  • mogą atakować materiał genetyczny komórki, powodując mutacje, co może prowadzić do powstania nowotworów,

  • mogą uszkadzać komórki w gałce ocznej, sprzyjając powstaniu zaćmy i zmianom zwyrodnieniowym plamki żółtej,

  • mogą doprowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego krwi,

  • mogą powodować uszkodzenia tkanki nerwowej, zwiększając możliwość wystąpienia różnych schorzeń,

  • mogą nasilać zmiany zapalne, pogarszając dolegliwości w chorobach reumatycznych i astmie,

  • mogą uszkadzać nasienie, prowadząc do bezpłodności i zwiększając ryzyko wystąpienia wad wrodzonych.

Przeciwutleniacze czyli antyoksydanty

Ochronę przed wolnymi rodnikami zapewniają przeciwutleniacze, które nie tylko powstrzymują niszczącą aktywność wolnych rodników, ale nawet mogą spowodować cofnięcie się niektórych spowodowanych przez nie uszkodzeń.
Ponieważ istnieje wiele typów wolnych rodników, różne antyoksydanty są potrzebne do ochrony przed nimi. Najbardziej znanymi przeciwutleniaczami są niektóre witaminy (A i beta- karoten, C i E) i minerały (selen, cynk), a także flawonoidy, koenzym Q10.

Przeciwutleniacze znajdują się przede wszystkim w pokarmach roślinnych, rybach i owocach morza. Pokarmy o dużej zawartości i aktywności przeciwutleniaczy to: awokado, szparagi, bazylia, jagody, brokuły, brukselka, kapusta, marchew, kalarepa, kminek, ryby, czosnek, imbir, jarmuż, ciemnozielona sałata, majeranek, owies, cebula, pomarańcze, orzeszki ziemne, pieprz, mięta pieprzowa, dynia, sezam, szpinak, pomidor, arbuz.
Szczególnie godnym polecenia jest czosnek, który zawiera co najmniej 15 różnych przeciwutleniaczy, a także cebula.

Główne przeciwutleniacze zawarte w pokarmach

Beta-karoten
Może chronić przed atakami serca, zaburzeniami rytmu, udarami mózgu, nowotworami, wzmaga odporność.
Główne źródła beta-karotenu to ciemnopomarańczowe i ciemnozielone warzywa i owoce (marchew, kapustne, zielona sałata, suszone morele, dynia). Gotowanie nie niszczy tego składnika.

Witamina C
Silny przeciwutleniacz, pomocny w astmie, zapaleniu oskrzeli, innych zapaleniach i zakażeniach, zaćmie, zaburzeniach rytmu serca, chorobie wieńcowej, niepłodności męskiej, a także w chorobach nowotworowych. Witamina C i witamina E wzajemnie wzmagają swe działanie.
Główne źródła witaminy C to: owoce róży, słodkie papryki, porzeczki, cytrusy, maliny, truskawki, pietruszka, brokuły, kapusta.
Uwaga: Gotowanie niszczy około 50% witaminy C w warzywach i owocach. Dużo lepiej znosi ona mikrofale i zamrażanie.

Witamina E (tokoferol)
Bardzo silny przeciwutleniacz, chroni serce i naczynia krwionośne. Osoby z wyższym poziomem witaminy E we krwi rzadziej mają zaburzenia rytmu serca, dolegliwości wieńcowe i atak serca.
Główne źródła witaminy E: oleje roślinne, migdały, soja, nasiona słonecznika, ziarna zbóż, zielone warzywa liściaste, kukurydza, zielony groszek, mleko, masło, sery, jajka.

Glutation
Glutation jest uważany za ważny czynnik przeciwnowotworowy. Może zapobiegać chorobie wieńcowej, zaćmie i astmie. Zapobiega szkodom czynionym przez różne toksyny z zatrutego środowiska naturalnego. W badaniach laboratoryjnych glutation hamował namnażanie się wirusa HIV. Główne źródła glutationu to avokado, szparagi i arbuzy, grejpfruty, pomarańcze, truskawki, brzoskwinie, kabaczki, kalafior, brokuły, surowe pomidory. Glutation znajduje się również w gotowanej szynce i kotletach jagnięcych.
Uwaga: tylko świeże owoce i warzywa zawierają dużo glutationu, produkty gotowane i soki zawierają ich znacznie mniej.

Indole
Mają znaczenie w przeciwdziałaniu nowotworom sutka i jelita grubego.
Bogate w indole są wszystkie kapustne.
Uwaga: W procesie gotowania połowa indoli przechodzi do wody, w której warzywa były gotowane.

Likopen
Niektórzy uważają likopen za silniejszy przeciwutleniacz niż beta-karoten. Stwierdza się niską zawartość likopenu u chorych na raka trzustki, odbytu i pęcherza moczowego.
Główne źródło likopenu to pomidor oraz arbuz.
Uwaga: Likopen nie zostaje zniszczony przy gotowaniu i konserwowaniu, więc dużo likopenu znajduje się także w przecierze pomidorowym.

Kwercetyna
Jeden z najsilniej działających przeciwutleniaczy znajdujących się w owocach i warzywach. Najprawdopodobniej to jej zawdzięcza swoje wyjątkowe działanie lecznicze cebula, która zawiera nadzwyczaj dużo tego flawonoidu. Ma ona znaczenie w zapobieganiu i zwalczaniu nowotworów. Działą także przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczno i przeciwwirusowo. Pomaga w katarze siennym i astmie. Jest pomocna w ochronie ścian naczyń przed tworzeniem się złogów miażdżycowych.
Główne źródła kwercetyny: żółta i czerwona cebula, szalotka, ciemne winogrona, brokuły.
Uwaga: Gotowanie i zamrażanie nie uszkadza kwercetyny.

Rutyna
Flawonoid podobny do kwercetyny, ma też podobne działanie. Uszczelnia naczynia krwionośne i działa przeciwwysiękowe. Przypisuje jej się właściwości zwiększające odporność. Rutyna wchodzi w skład wielu popularnych preparatów farmaceutycznych (m.in. Rutinoscorbin, gdzie wzmacnia i przedłuża działanie witaminy C).
Główne źródła rutyny to gryka, aronia a także wiele ziół (m.in. bez czarny, fiołek trójbarwny, dziurawiec, mięta, podbiał, szczaw).

Koenzym Q-10 (Ubichinol)
Jest jednym z najlepszych przeciwutleniaczy pomagających unieczynnić „zły” cholesterol LDL, zapobiegając jego oksydacji. Pomaga też w regeneracji witaminy E.
Główne źródła koenzymu Q-10 to sardynki, makrele, orzeszki ziemne, soja, orzechy włoskie, niektóre rodzaje mięsa.

Skąd wziąć najlepsze przeciwutleniacze

Wybierając owoce i warzywa szukaj tych w kolorach tęczy (fioletowe, czerwone, pomarańczowe, żółte, zielone), a zwłaszcza tych najbardziej nasyconych kolorem, im ciemniejsze , tym więcej przeciwutleniaczy.
Wybieraj owoce i warzywa świeże lub mrożone, które zawierają więcej przeciwutleniaczy niż konserwowne czy gotowane.

Najwięcej przeciwutleniaczy spożyjesz jedząc:

  • Jagody, jeżyny, śliwki (także suszone), truskawki, wiśnie, maliny, rodzynki,

  • Czerwone winogrona (nie białe czy zielone),

  • Czerwoną i żółtą cebulę (nie białą),

  • Kapustę, kalafior, brokuły – surowe lub lekko podgotowane,

  • Surowy czosnek,

  • Warzywa przyrządzane w kuchence mikrofalowej (lepiej niż gotowane),

  • Oliwę z oliwek z pierwszego tłoczenia,

  • Czerwonego grejpfruta (lepszy niż żółty),

  • Całe owoce (lepsze niż sok),

  • Jeśli soki, to świeże, a nie z kartonu czy puszki,

  • Marchew, dynię.

tekst oprac. bajar
na podstawie: Sekcja Kuchnia, poz.8.

 

Zobacz również:

Witaminy


Witaminy

Moc procyjanidyn


Magia procyjanidyn

Lecznicza natura


Siła natury