Gdy aktywność fizyczna jest nadmierna

Nie ulega wątpliwości, że aktywność fizyczna to warunek nie tylko zdrowia, ale i długowieczności. W kulturach, w których zdrowi stulatkowie są na porządku dziennym, wszyscy ruszają się całe życie; pracują ręcznie w polu, rąbią drewno, noszą wodę, a przede wszystkim chodzą, chodzą i chodzą.
Nasz model życia zmusza nas często do spędzania większości czasu za biurkiem czy w samochodzie. Ale są też entuzjaści aktywności fizycznej, dbający o szczupłą sylwetkę, którzy przesadzają z siłownią i treningami. A ryzyko przetrenowania jest spore. Ćwiczenia zbyt intensywne lub niewłaściwe mogą uszkodzić strukturę naszego ciała, sprawić, że będzie ono bardziej wrażliwe na toksyny i inne czynniki chorobotwórcze, oraz przekroczyć jego możliwości obrony przed stresem oksydacyjnym.

Ryzyka wynikające z nadmiernej aktywności

Na ogół wiemy, że z przetrenowaniem wiąże się ryzyko uszkodzenia stawów, mięśni i kości. Ale to nie wszystko. Może dojść również do szkodliwych zmian w budowie ciała, układzie nerwowym i rozrodczym oraz układzie odpornościowym.

Stawy, mięśnie, kości

U osób, które przez całe życie wykonują taką samą pracę fizyczną często występują choroby stawów, powtarzające się nadwerężenia, uszkodzenia oraz inne schorzenia układu mięśniowo-kostnego. Problemy te często ograniczają fizyczną aktywność w starszym wieku i negatywnie wpływają na jakość życia. Dotyczy to zwłaszcza urazów kolan. Tam, gdzie aktywność fizyczna jest bardziej zróżnicowana, schorzenia te są mniej powszechne. Ryzyko schorzeń układu mięśniowo-kostnego dotyczy nie tylko robotników często wykonujących tę samą pracę, ale i sportowców. Powtarzające się urazy mechaniczne, których można doznać np.  grając w piłkę nożną, w starszym wieku mogą skutkować nawet osłabieniem procesów poznawczych.

Układ nerwowy

Wiele osób sądzi, że sportowcy są niezwykle zdrowi, a im mniej tkanki tłuszczowej, tym lepiej dla zdrowia i długowieczności. To wcale nie musi być prawdą. Możliwe, że intensywne ćwiczenia fizyczne i skrajna szczupłość korzystnie oddziałują na układ sercowo-naczyniowy oraz zmniejszają ryzyko cukrzycy typu 2, ale za to wpływają negatywnie na układ nerwowy.
Ośrodkowy układ nerwowy jest tkanką zbudowaną z tłuszczów, a konkretnie z pewnego rodzaju lipidów. Wiele obecnych w środowisku pestycydów jest rozpuszczalnych właśnie w tłuszczu. Jeśli wystawieni jesteśmy na ich działanie, a nie mamy zbyt wiele tkanki tłuszczowej, która je rozcieńczy, jest prawdopodobne, że skumulują się w tkance nerwowej, gdzie mogą zapoczątkować niszczycielskie procesy prowadzące do uszkodzenia mózgu i związanych z nim chorób. Niewykluczone, że taka jest właśnie przyczyna choroby zwanej stwardnieniem zanikowym bocznym (amyotrophic lateran sclerosis – ALS), która często występuje właśnie u sportowców.

Układ rozrodczy

Młode sportsmenki, jeśli przeholują z ćwiczeniami, przestają miesiączkować, ponieważ ilość ich tkanki tłuszczowej spada poniżej poziomu, który ich układ rozrodczy traktuje jako bezpieczny dla zajścia w ciążę. Bez odpowiedniej rezerwy kalorii ciąża po prostu nie mogłaby zostać donoszona.

Układ odpornościowy

Nadmierna aktywność fizyczna niesie ze sobą także ryzyko zmniejszenia odporności. Metabolizm to najważniejsze źródło stresu oksydacyjnego i by mu zapobiec, zaangażowane są mechanizmy obronne naszego ciała. Kiedy przyspieszamy metabolizm – jak np. podczas aerobiku – stres oksydacyjny wzrasta. Aerobik to potężny generator wolnych rodników. Jeśli jest ich zbyt wiele, może to przekroczyć zdolności obronne organizmu, powodując, że nasze ciało stanie się z czasem coraz bardziej podatne na choroby wieku starczego. Być może to właśnie jest przyczyną wczesnego występowania choroby zwyrodnieniowej układu nerwowego u stosunkowo młodych ludzi uprawiających sporty ekstremalne.

Dodatkowo ludzie o wyjątkowo małej ilości tkanki tłuszczowej bardziej są narażeni na śmierć z powodu ostrych chorób infekcyjnych, które często narzucają organizmowi skrajne wymagania metaboliczne. Gwałtowne choroby przebiegające z wysoką gorączką, takie jak grypa czy zapalenie płuc, powodują bardzo szybką utratę masy ciała, nawet ponad 4,5 kg w ciągu kilku dni. Jeśli nie ma się jakiegoś zapasu tkanki tłuszczowej, prognozy co do przeżycia takiego kryzysu stają się znacznie gorsze niż w wypadku osób nieco bardziej przy kości.

Umiar przede wszystkim

Świadomość ryzyka, z jakim wiąże się przetrenowanie, nie powinna zrażać nas jednak do ćwiczeń. Zdecydowana większość z nas grzeszy raczej brakiem aktywności niż jej nadmiarem. Trzeba tylko ustalić jak dużo ćwiczeń nam potrzeba do utrzymania ciała w zdrowiu oraz poznać rodzaje aktywności fizycznej, które najlepiej mu służą.

barb
źródło: Sekcja Zdrowie, poz. 48

 

Zobacz również:

Jaki trening wybrać


Jaki trening dla Ciebie?

Ciemna strona biegania


Ciemna strona biegania

Ile ćwiczyć


Ile ćwiczyć?